نظریه نوسازی و توسعه بخشی ارتباطات

پس از جنگ جهانی دوّم، اولین گام در جهت الگوسازیبراینوسازی کشورهای جهان سوم، با انجام یک پژوهش علمی در ایران و پنج کشور دیگر خاورمیانه یعنی ترکیه، لبنان، مصر، سوریه و اردن درسالهای اول دهه ۱۹۵۰توسط #دانیللرنر نظریهپرداز برجستۀ آمریکایی برداشته شد. چنین فرض شده بود این کشورها که دارای «جوامع سنتی» میباشند، میتوانند راهی را که کشورهای غربی طی 400 سال طی کردهاند، درطول چند دهه بپیمایند. به این ترتیب، مسیر نوگرایی و نوسازی را به طور سریع بپیمایند.هدف اصلی برنامۀ «نوسازی» آن بود که جوامع خاورمیانه هم مانند جوامع غربی به جوامعی با همان خصوصیات فرهنگی و شیوههای زندگی تبدیل شوند.دربرنامۀ نوسازی دانیللرنر، ضمن تأکید بر ضرورت دگرگونی نظام ارتباطی جوامع سنتی، شرایط اساسی برقراری «نظام تجدد» یادآوری میشود و زمینهها و شاخصهای اصلی «نوسازی» که شامل «شهرنشینی» «سواد آموزی»، «استفاده از وسایل ارتباط جمعی» و سپس «مشارکتهای سیاسی و اقتصادی» هستند، تشریح میگردد. وی، با تکیه بر آنکه روستاییان اکثریت جمعیت کشورهای خاورمیانه را تشکیل میدهند، تأکید میکند که زمانی این کشورها میتوانند شروع به پیشرفت کنند که حداقل ۱۰ درصد از جمعیت کل آنها، در شهرهای بیش از۵۰ هزار نفری زندگی کنند، اما تا زمانی که ۲۵ درصد جمعیت شهرنشین شدهاند، روند پیشرفت بسیار کند است.به عقیدۀ لرنر، در واقع از موقعی که یک چهارم کل جمعیت کشور در شهرها زندگی کنند، نقطۀ عطفی در امر «نوسازی» پدید میآید. از این موقع، سوادآموزی هم با توجه به تجربۀ قرن نوزدهم اروپا در این زمینه، گسترش مییابد. با توجه به توسعۀ سوادآموزی استفاده از ارتباطات جمعی هم گسترش پیدا میکند.

بنابراین، توسعۀ شهرنشینی، عامل گسترش سوادآموزی میشود و توسعۀ سوادآموزی هم به نوبۀ خود موجب توسعه ارتباطات است. وقتی که ارتباطات توسعه یافت، به طور متقابل سواد آموزی واستفاده از وسایل ارتباط جمعی، در یکدیگر تأثیر می-گذارند و با پیشرفت آنها، جامعۀ درحال دگرگونی میتواند به هدفهای اصلی خود که مشارکت عمومی افراد در اقتصاد و سیاست است نایل شود و به ایجاد «جامعۀ مشارکتجو» و آزادیگرایی مورد نظردر غرب دست یابد. درمورد مفهوم «مشارکت اقتصادی» لرنراعتقاد داشت که روستاییان با ورود به شهرها درکارخانه، یا در اداره استخدام میشوند وآخر هفته یا آخر ماه به او دستمزد و حقوق میدهند. وی قسمتی ازحقوق خود را نقداً به مصرف میرساند و قسمتی را هم پسانداز میکند. بدین ترتیب، بخشی از درآمد شهرنشین جدید، در فروشگاههایی که بر اساس رقابت تجارتی آزاد، قیمت اجناس درآنها آزادانه تعیین میشود، خرج شده و قسمتی نیز در بانکها پسانداز گردیده و به مصرف فعالیتهای بازرگانی میرسد.دریافت دستمزد و حقوق، شرایط مشارکت در فعالیتهای اقتصادی را فراهم میسازد و توجه فرد را به ارزش اقتصادی پول و اهمیت درآمد و ثروت افزایش میدهد. در نتیجه، شخصی که به ثروت علاقمند است، به سرنوشت خویش هم توجه بیشتری پیدا میکند. پس «مشارکت اقتصادی»، «مشارکت سیاسی» را که به معنای شرکت در انتخابات است، نیز به دنبال میآورد.درچنین شرایطی، به نظر لرنر کمکم مردم کشورهای خاورمیانه هم به دموکراسی کنونی کشورهای غربی، که در طول سه قرن گذشته به آن دست یافتهاند، میرسند و جامعۀ جدیدی میسازند. چنین جامعهای یک جامعۀ باز و آزادیگرا و مشارکت-جو است و دیگر به انقلاب رو نمیکند.

برچسبها: نظریه نوسازی و توسعه بخشی ارتباطات , دانشگاه علامه طباطبایی , دانشکده ارتباطات , دکتر محکی مروری بر کتاب درآمدی بر مطالعات ارتباطی نوشته جان فیسک (مقدمه)...