نقد نظریه نوسازی

#دانیل لرنر در سال ۱۹۶۳ مقالهای تحت عنوان «بهسوییکتئوریارتباطینوسازی» انتشار داد. لرنر در این مقاله مینویسد که تجربۀ چند سال اخیر نشان میدهد که خوش بینیهای قبلی او درهیچ کدام از کشورهای جهان سوم تحقق نیافتهاند. وی از توجه رهبران جهان سوم به «آثار نمایشی» زمینههای نوسازی انتقاد میکند و کاربرد وسایل ارتباط جمعی را درکشورهای درحال توسعه، منفی معرفی میکند. لرنر در این مقاله، روند دگرگونیهای کشورهای جان سوم را از لحاظ تأثیر ارتباطات بر نوسازی، شامل سه مرحله، از هم جدا میداند. این مراحل شامل «انقلاب آرزوهای فزاینده»، «انقلاب سرخوردگیهای فزاینده» و «قدرت یابی نظامیان» است.دربارۀ مرحله اول، لرنر یادآوری میکند که برخلاف نظریه او بسیاری از رهبران جهان سوم برای استفادۀ اساسی از وسایل ارتباط جمعی درجهت ایجاد تحرک اجتماعی و کمک به سوادآموزی و جلب مشارکت اقتصادی و سیاسی مردم، تنها به جاذبههای ذهنی این دگرگونیها توجه پیدا کردهاند. آنها به جای تحقق عوامل و عناصر واقعی نوسازی جوامع خود، تنها ابعاد نمایشی آن را در نظر گرفتهاند. به همین جهت، به خاطر جلب توجه و حمایت مردم نسبت به تداوم حکومت خود، به طور مرتب و منظم به آنها وعدۀ توسعه و پیشرفت دادهاند و بر اثر آن، آرزوها و آرمانهای فزایندهای در این جوامع پدید آوردهاند. به عبارت روشنتر، همیشه و همه جا در باغ سبز نشان دادهاند و چون موفق به تأمین وعدههای خود نشدهاند، سبب سرخوردگی و نومیدی نهایی مردم گردیدهاند.

درمورد مرحلۀ دوم، که لرنر آن را «انقلاب سرخوردگیهای فزاینده» نام گذاشته است، وی عقیده دارد که چون وعدههایی که قبلاً داده شدهاند، تحقق نمییابند، مردم به تدریج، مأیوس و سرخورده و ناراضی میشوند و سرانجام به مقاومت و خشونت دست میزنند. او یاد آوری میکند که وقتی به سبب نارضایی عمومی، تظاهرات اعتراضآمیز صورت گرفت، دولتها ناچار به مقابله میپردازند، اما چون به طور قاطع از عهدۀ این کار بر نمیآیند، نظم عمومی مختل میشود و ثبات کشور ازمیان میرود. در شرایط بیثباتی کشور، مقدمات مرحلۀ سوم فراهم میشوند. در این مرحله که نتیجۀ عملکردهای قبلی، یعنی وعده دادن و به وعده عمل نکردن است، شرایط بحرانی و پرمخاطرهای پدید میآیند و نظامیان برای مقابله با آن، دست به کودتا میزنند و قدرت را به دست میگیرند. بنابراین به عقیدۀ لرنر علت اصلی عدم ثبات سیاسی کشورهای جهان سوم آن است که رهبران غیرنظامی نتوانستهاند عوامل اصلی نوسازی را فراهم و رضایت واقعی مردم را تأمین کنند. وی دراین مورد، طبق معمول نقش اصلی سیاستهای غربی را در عدم پیشرفت جوامع جهان سوم مطرح نمیکند و از حمایت آمریکا دربارۀ کودتاهای نظامی نیز سخن به میان نمیآورد.

برچسبها: نقد نظریه نوسازی , دانشکده ارتباطات , دکتر محکی , مطالعات ارتباطی و فناوری اطلاعات مروری بر کتاب درآمدی بر مطالعات ارتباطی نوشته جان فیسک (مقدمه)...